Katedra Badań Filologicznych nad Cenzurą PRL i Edytorstwa została powołana do życia uchwałą Senatu Uniwersytetu w Białymstoku w marcu 2017 r. i weszła w struktury Wydziału Filologicznego. Inicjatorem powstania i kierownikiem Katedry jest prof. dr hab. Kamila Budrowska.

Katedra stanowi przedłużenie i rozwinięcie – powołanego w 2011 r. i także umiejscowionego na Wydziale – Ośrodka Badań Filologicznych nad Cenzurą PRL. Zwornikiem jest zarówno osoba kierownika, dorobek naukowy, temat, jak i zespół badawczy.

Stworzenie Ośrodka wynikało z przekonania o wadze problematyki cenzury w PRL-u, interdyscyplinarności badań oraz konieczności ich koordynacji. Priorytetem badawczym Ośrodka były ustalenia dotyczące wpływu cenzury na literaturę, przy założeniu, że jest ona formą komunikacji społecznej i polem walki o panowanie nad tą komunikacją.

W latach 2012 – 2017 prace naukowe Ośrodka związane były z realizacją grantu nr 11 H 11 005280, przyznanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki (moduł badawczy 1.1.). Temat projektu: Cenzura wobec literatury polskiej w latach 1945-1989”. W ramach działalności naukowej w latach 2012 –17 wydano 12 książek i 4 numery monograficzne czasopism, zorganizowano 3 konferencje naukowe, kilkanaście zebrań naukowych, zainicjowano wydawanie serii „Badania Filologiczne nad Cenzurą PRL” (7 tomów), „Cenzura w PRL-u. Archiwalia” (2 tomy). Grant został zakończony w styczniu 2017 r. i uznany przez MNiSW za prawidłowo wykonany i rozliczony.

W Ośrodku Badań Filologicznych nad Cenzurą PRL w okresie 2012 – 2017 pracowali w różnym wymiarze czasu: dr hab. Elżbieta Dąbrowicz, prof. UwB (UwB), dr hab. Marzena Woźniak – Łabieniec, prof. UŁ (UŁ), dr Kajetan Mojsak (IBL PAN), dr Maria Kotowska – Kachel (IBL PAN), mgr Barbara Tyszkiewicz (IBL PAN), mgr Agnieszka Kloc (UMCS), mgr Anna Artysiewicz (UwB). 

Najnowsze badania, prowadzone już w ramach Katedry, finansowane są z BST nr 272 „Cenzura wobec literatury polskiej w latach 1945-1989” oraz z kolejnych grantów przyznawanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Działalność naukowa Katedry została rozszerzona i obejmuje już nie tylko tematykę cenzuralną, ale i edytorstwo  – tradycyjne i cyfrowe  – widziane poprzez pryzmat działań cenzury.

Pracownicy Katedry, obok badań naukowych, prowadzą zajęcia dydaktyczne na polonistycznej specjalności edytorskiej, ponadto – każdy zgodnie z własnym profilem badawczym – zajęcia na temat cenzury, literatury współczesnej, literatury drugiej połowy wieku XIX. Prowadzą również seminaria licencjackie, magisterskie i doktorskie związane z cenzurą i edytorstwem. W realizację zadań Katedry czynnie włączają się także doktoranci.  

Prowadzone w Katedrze Badań Filologicznych nad Cenzurą PRL i Edytorstwa, wcześniej – w Ośrodku Badań Filologicznych nad Cenzurą PRL prace naukowe są w dużej mierze pionierskie i zostały na Uniwersytecie w Białymstoku zakwalifikowane do kategorii „badania unikatowe”.